Robots op Route 33

08 februari 2018

Een ziekenhuis is een kleine stad en wie stad zegt, zegt transport, mobiliteit, sterke en zwakke gebruikers… In de regel wordt het transport van mensen, geneesmiddelen en ander materiaal georganiseerd door de logistieke dienst en op dit vlak maakt robotisering furore.

© © iStock

Het transport van gehospitaliseerde patiënten, of ze nu in een bed leggen, in een rolstoel zitten of zelf stappen, wordt vaak begeleid door brancardiers. Tegenwoordig zijn echter meer en meer ziekenhuisgroeperingen verspreid over meerdere locaties, waardoor transport per ziekenwagen of shuttle van de ene eenheid naar de andere noodzakelijk is. Zo stelt bijvoorbeeld de ziekenhuisgroep Jolimont na de reorganisatie sinds eind mei van vorig jaar een gratis minibus ter beschikking van patiënten, hun familieleden en personeel om te pendelen tussen het ziekenhuis van Tubize en dat van Nijvel.

En dan zijn er de ambulante patiënten die op raadpleging komen maar niet altijd voldoende autonoom zijn om zich alleen binnen het ziekenhuis te verplaatsen. Indien daarvoor begeleiding voorzien is, wordt die vaak toevertrouwd aan vrijwilligers. Tot eind 2017 ontfermde het Rode Kruis zich vaak over deze begeleiding. Sedert 1 januari 2018 heeft deze organisatie echter haar activiteiten in ziekenhuizen stopgezet om zich opnieuw toe te spitsen op haar basismissies (transfusies, …). “Een wet regelt de taken die aan vrijwilligers kunnen worden toevertrouwd en, voor de ontvangst in de inkomsthal, besloot het Universitair Ziekenhuis van Luik om met vrijwilligers (voornamelijk voormalig Rode Kruis-medewerkers) te blijven werken. Tussen hen en het ziekenhuis wordt een overeenkomst ondertekend “, legt Anne-Marie Geurts (dienst patiëntenlogistiek) uit.

Robot of auto?

Om te voorkomen dat patiënten verloren lopen, werken veel ziekenhuizen een systeem van ‘routes’ uit om het traject dat de patiënt moet afleggen aan te geven of zelfs een app, zoals het ziekenhuis van Jolimont dat op die manier de bezoekers beter wil begeleiden. Met hun smartphone kunnen de route visualiseren die ze zullen moeten afleggen voor hun afspraak.

Sommigen doen al een beroep op een robot om de patiënten te begeleiden zoals het CHR Citadelle in Luik of het AZ Damiaan in Oostende, waar de humanoïde robot Pepper de bezoekers begroet in de inkomhal. Deze multifunctionele robot kan gymnastieklessen geven of kinderen begeleiden naar de operatiekamer, zodat zij minder gestresseerd zijn. Vanuit dezelfde bezorgdheid om de zorg maximaal te vermenselijken en de stress te beperken, werden ook reeds andere oplossingen bedacht om jonge patiënten van hun kamer naar de operatiekamer te brengen. In het AZ Groeninge in Kortrijk hebben zij bijvoorbeeld elektrische wagentjes ter beschikking waarmee ze zich stilletjes en vrolijk kunnen verplaatsen. Terwijl ze zich amuseren door het wagentje door de ziekenhuisgangen te loodsen, ontspant niet alleen het patiëntje dat geopereerd moet worden, ook de ouders (en het verzorgend personeel) zijn rustiger.

Geneesmiddelen

Als er één sector is die zich leent tot evolutie, dan is het wel het transport van geneesmiddelen. Momenteel gebeurt dit vaak met karretjes die de medicijnen bevatten in afzonderlijk verpakte eenheidsdosissen en die voortgeduwd worden door een logistiek personeelslid of een apothekersassistent. De aflevering van dringende geneesmiddelen kan ook worden gedaan via een plafondliftsysteem zoals het geval is in het ziekenhuis Saint-Luc in Brussel. Dit transportsysteem, via rails die tegen het plafond lopen, kan ook worden gebruikt voor het verzenden van laboratoriumstalen naar de beheercentrale van het laboratorium. Van daaruit vertrekken ze via een pneumatisch buissysteem naar de diverse laboratoria (microbiologie, weefselbank, …). De dienst anatomopathologie staat via dit buizensysteem in rechtstreeks contact met het operatiekwartier.

Deze systemen met rails of pneumatische buizen, maken snel (maar toch aan aangepaste snelheid) en hygiënisch vervoer mogelijk dat flexibeler is dan koeriers die volgens vaste tijdschema’s geneesmiddelen, stalen of documenten transporteren.

Maaltijden

Ook hier is de automatisering in volle gang. De verschillende eenheden van het CHU Liège zijn uitgerust met nieuwe ‘slimme’ maaltijdkarren. Daarbij werd overgestapt van een systeem met warmhoudplaten naar een systeem met gepulste luchttechnologie waardoor de maaltijden gelijkmatig opgewarmd worden. Er bestaan twee soorten karren: de eerste zijn uitgerust met regeneratietechnologie, de tweede bevatten 3 kolommen van 12 dienbladen en moeten aan een vaste terminal in elke zorgeenheid gekoppeld worden om op temperatuur te worden gebracht.

Het voordeel bestaat erin dat de gerechten meer homogene kunnen worden opgewarmd en dat menu’s met een grotere variëteit en een betere kwaliteit kunnen worden aangeboden (lasagne, gebraad…). Men spreekt van ‘slimme’ maaltijdkarren omdat een traceerbaarheidssysteem een continue controle toelaat en de toestellen ook optimaal kunnen worden ingezet (detectie van pannes…).

Gemotoriseerde verplaatsingen

Hulp bij het verplaatsen van lasten heeft vele toepassingen in het ziekenhuis, of het nu gaat om karren voor medicatie, maaltijden of linnengoed, afvalcontainers of bedden. Ze bestaan er bijvoorbeeld gemotoriseerde duwtrekkers voor ziekenhuisbedden, die het risico op musculoskeletale problemen bij de brancardiers aanzienlijk verminderen: met een eenvoudige druk van hun vingers op het handvat besturen ze zachtjes de kar of het ziekenhuisbed dat ze gemakkelijk alleen kunnen besturen, zelfs doorheen de nauwe ziekenhuisgangen.

Automatisch geleide transportsystemen (AGV’s) worden onder de ziekenhuiskarren geplaatst. Deze zijn uitgerust met een chip die hen informeert over de aard van de lading (linnen, archieven, geneesmiddelen, afval…) en zijn bestemming. De voertuigen volgen een magnetische draad of strip die op of in de vloer werd aangebracht. Ze kunnen volledig autonoom bewegen door gangen en liften nemen die bestemd zijn voor logistiek.

Een ander systeem van intelligente karren vergt geen enkele aanpassing van de structuur van het gebouw: hierbij wordt gebruik gemaakt van een 3D-herkenningssysteem van het ziekenhuis waardoor de karren weten waar ze moeten afslaan, waar ze de lift moeten nemen en waar het pakket moet worden afgeleverd…

In de komende jaren zal robotisering steeds noodzakelijker worden om de verschillende leveringen binnen het ziekenhuis uit te voeren en zullen we getuige zijn van een echte revolutie in de ergonomie van allerlei verplaatsingen voor de zorgverleners en iedereen die werkt in een ziekenhuisomgeving. Het doel is vanzelfsprekend om het werk van het personeel te verlichten en hen meer tijd te geven voor andere taken. Het vervoer in ziekenhuizen vormt nog steeds het onderwerp van discussies om de trajecten te verbeteren en te vergemakkelijken met de bedoeling de kosten te drukken en de zorg te verbeteren.

Martine Versonne