De veiligheid van de patiënten harmoniseren over de grenzen heen

13 september 2018

Het SafePAT-project, ontwikkeld in de Euregio Maas-Rijn, heeft tot doel de risico’s verbonden aan de opname, de overbrenging en het ontslag van patiënten uit het ziekenhuis te verminderen door het standaardiseren van goede praktijken.

In een ziekenhuis opgenomen worden, houdt een risico in. Het is daarom van groot belang om het aantal ongewenste gebeurtenissen te verminderen. Dat is het doel van het SafePAT-project: risico’s verkleinen door de gebruikte hulpmiddelen, de procedures en het beleid dat van kracht is in de zorginstellingen van de Euregio Maas-Rijn - een gebied dat overeenkomt met de provincies Luik en Limburg, een deel van Duitsland en Nederland - te harmoniseren. Het CHR de la Citadelle Luik, de Universiteit van Hasselt, de Universiteit van Heerlen, de Universiteit van Maastricht, het Ziekenhuis Oost-Limburg in Genk (ZOL) en het Universitair Ziekenhuis RWTH Aachen nemen eraan deel.

Dit uitgebreide project van internationale samenwerking is gericht op het verminderen van de risico’s verbonden aan hospitalisatie, overbrenging en ontslag van patiënten.

Het SafePAT-project, dat officieel van start ging in mei 2017, zal drie jaar duren. Dit grensoverschrijdende initiatief wordt gefinancierd door subsidies uit het Interreg V-programma (1.668.775 euro) en een combinatie van publieke (1.007.145 euro) en private (661.630 euro) cofinanciering.

Voor de patiënt, door de patiënt

“Dit project brengt heel wat vaardigheden samen op het gebied van gezondheid, patiëntveiligheid, beroepspsychologie, leertechnologieën, medische simulatie…”, zegt Xavier Losfeld, SafePAT-verpleegkundige in het Citadelle-ziekenhuis in Luik. “Het is de bedoeling om verschillende centers of excellence in patiëntveiligheid in de Euregio te ontwikkelen. Dit omvat het opstellen van procedures, gestandaardiseerde training, geïntegreerd beleid en innovatieve hulpmiddelen. We richten ons op patiëntveiligheid in een ziekenhuisomgeving, maar het kan ook poliklinische patiënten betreffen, want de eerste speler in de veiligheid van de patiënt, is immers de patiënt zelf.”

De afgelopen tien jaar heeft het Citadelle-ziekenhuis regelmatig deel genomen aan Euregio-projecten. “Dit soort initiatieven laat toe langetermijnsamenwerkingen te ontwikkelen en te integreren in een netwerk dat verder gaat dan dat van de Franstalige ziekenhuizen in België”, voegt hij eraan toe. “We stellen ons open naar buiten toe, we werken met ingenieurs, technici, doctoraatsstudenten in de psychologie… dat is zeker een meerwaarde. Als we willen innoveren, moeten we samenwerkingen vinden die niet alledaags zijn.”

Elke partner is verantwoordelijk voor een bepaald activiteitsdomein: algemene coördinatie, behoefteanalyse, definitie van veiligheidsnormen, betrokkenheid en empowerment van de patiënt en opleiding. “La Citadelle is verantwoordelijk voor de opleidingscurricula (educatieve boeken op basis van de leerdoelen) en voor de implementatie van nieuwe vaardigheden of gedragingen”, legt hij uit. “Een van onze partners is verantwoordelijk voor het maken van hulpmiddelen: zo kunnen de gebruikers bijvoorbeeld op hun tablet de controlelijsten vinden die ze verondersteld zijn te gebruiken.”

SBAR-communicatie

Volgens de SafePAT-verantwoordelijke is interprofessionele communicatie een gebied waaraan kan worden gewerkt. “Vooral omdat deze nog steeds deel uitmaakt van de drie belangrijkste factoren die verantwoordelijk zijn voor ongewenste voorvallen.”

Communicatie is een bijzonder gevoelig element in een grensoverschrijdende context zoals die waarin SafePAT zich situeert, met drie verschillende talen. Maar dat is niet alles, benadrukt hij: “Als we het hebben over communicatie, praten we over gedrag en veiligheidscultuur. Er valt dus nog heel wat werk te doen buiten de trainingsmodules. Het structureren en standaardiseren van de communicatie verhoogt de veiligheid van de patiënt. De gebruikers moeten daarvan doordrongen worden, bijvoorbeeld via e-learning over professionele communicatie of het gebruik van Situation Background Assessment Recommendation (SBAR), een universeel ezelsbruggetje dat kan aangepast worden aan de omstandigheden en context waarin iemand communiceert.”

Om ervoor te zorgen dat SBAR binnen een redelijke termijn het gemeenschappelijke communicatiemiddel wordt dat wordt gebruikt door alle personeelsleden van dezelfde instelling, maar ook tussen de instellingen, is een bedrijfscultuur vereist. “Dat wil zeggen, een krachtige boodschap van de directie die correct informeert hoe belangrijk het is om bepaalde praktijken te veranderen en die de leiders (de diensthoofden of projectleiders) toelaat om dag na dag deze evolutie op het terrein op gang te trekken. Het is een dynamische teamcultuur, complex om op gang te brengen omdat ze bewustwording en betrokkenheid van de eindgebruikers vereist”, legt hij uit.

Dertig minuten e-learning en een uur opleiding zijn niet genoeg om gewoontes te veranderen. “Elke verandering gaat door een periode van ongemak, dus we zijn niet verrast dat er een zekere terughoudendheid bestaat”, zegt hij. “Wanneer we de tijd nemen om naar de gebruikers te luisteren, wanneer we hen de mogelijkheid geven om een bepaalde tool te leren gebruiken, worden ze zich bewust van de mogelijkheden tot verbetering en de meest gemotiveerden worden de leiders die, in de meeste gevallen, een nieuwe dynamiek op gang brengen. Het veranderingsproces is overal hetzelfde. Alle professionals in een ziekenhuis zetten zich in om hun werk goed te doen en wanneer ze de kans krijgen om te verbeteren, willen maar weinig mensen die kans niet grijpen. We zullen er komen, ook al duurt het waarschijnlijk meer dan 3 jaar…”

Culturele revolutie

In de context van de Euregio wordt het curriculum vertaald in het Nederlands en het Duits. “Maar als we daar stoppen, verandert er niets op het gebied van patiëntveiligheid”, zegt Xavier Losfeld. “Daarom zullen we onze partners een implementatieproces voorstellen, dat rekening houdt met de werking van een ziekenhuis. De partners wachten op de validatie van onze tools om intern de nodige processen op te zetten en deze tools aan te passen aan hun specifieke behoeften.”

“We zijn vrij ambitieus omdat we, naast een behoefteanalyse en een definitie van de veiligheidsnormen, echt hopen een verandering in de professionele cultuur op gang te kunnen brengen. In eerste instantie zal deze streven naar een zekere standaardisatie. Er zijn inderdaad dingen die al lang in België in voege zijn, maar die niet in alle Duitse ziekenhuizen bestaan: bijvoorbeeld de checklist in de operatiekamer. Daarna zullen we streven naar een evolutie van de veiligheidsculturen zoals dat eerder al gebeurde in de Angelsaksische landen.”

“De meeste ziekenhuizen hebben hun accreditatieproces voltooid of zijn daar mee bezig. Dat is ook een manier om synergieën te creëren tussen wat er wordt gedaan in een ziekenhuis en het SafePAT-project dat tot doel heeft ervaringen, vaardigheden en hulpmiddelen tussen de verschillende partners te delen”, besluit hij.

Op 24 oktober organiseert Aken het SafePAT-congres. Dit congres, waar iedereen welkom is, geeft alle geïnteresseerde professionals de kans om de voortgang van het project te ontdekken en te bekijken.

safepat.eu

Martine Versonne