Henk Vincent, AZ Nikolaas

“We moeten de gulden middenweg zoeken”

13 september 2018

Zowat elk ziekenhuis probeert zo ecologisch en duurzaam mogelijk te werken. Er wordt opvallend meer nagedacht over hoe duurzaamheid een vanzelfsprekend element wordt in de uitbating van een ziekenhuis. Ziekenhuizen leren van elkaar en wie zijn sporen verdient als expert bij renovatie of nieuwbouw, is verzekerd van werk. Zo ook Henk Vincent, die kort geleden nog AZ Alma in Eeklo in de juiste sporen duwde en dat nu, als directeur masterplan nieuwbouw, mag doen met het AZ Nikolaas in Sint-Niklaas.

“Als je duurzaam en ecologisch wil werken, dan moet je haast alle elementen van een ziekenhuis onder de loep nemen”, zegt Henk Vincent tijdens het gesprek. Het is bijna teveel voor één mens… Gaande van voeding over afval, parkeerterreinen, verwarming en vloerbedekking tot zonnewering en airco… Alles hoort er bij. “Maar een nieuw ziekenhuis bouwen met dat alles in je achterhoofd is vooral mooi: je begint van niets en je eindigt met iets fantastisch.”

“Ecologie en duurzaamheid staan nu veel meer dan vroeger op de agenda”, zegt Henk Vincent. “En het gaat verder dan een aantal ingrepen doorvoeren. Soms vergeet men dat je ook de mensen moet mee krijgen. Daarom is het noodzakelijk dat je alle betrokkenen ook meeneemt in dat proces. Hier (AZ Nikolaas), in huis, hebben we 43 werkgroepen samengesteld die zich telkens met één element bezighouden. Ik leid die allemaal, niet alleen om richting te geven, maar om ook meteen op de hoogte te zijn over de richting waarin men denkt.”

Wetgeving

Eerste vaststelling: het is niet omdat wettelijk vanalles geregeld is, dat het ook goed is. Soms willen ziekenhuizen een stap verder gaan en is het net de wetgever die een stok in de wielen steekt om bepaalde ingrepen te doen die eigenlijk doeltreffender, ecologischer en goedkoper zijn. “Het mooie voorbeeld is de Pharmafilter”, geeft Henk Vincent mee. “Het ziekenhuis in Delft werkt met een systeem waarbij alle afval op de campus zelf wordt verwerkt (zie kader). Zelfs naalden worden op die manier verwerkt. Bedpannen zijn gemaakt van bioplastics die weer gerecycleerd zijn uit aardappelschillen. Op die manier heeft men in dat ziekenhuis het afvalvolume met 90 procent gereduceerd.”

Henk Vincent begeleidde ook het Almaziekenhuis in Eeklo naar zijn nieuwe stek. “Wij hadden dat systeem in Delft gezien en dat wilden we ook. We hadden alles ingeschreven om dat project op die manier te kunnen verwezenlijken. Maar we zijn op een rist van regeltjes gebotst om te eindigen met een ‘njet’. De administratie en de bureaucratie, samen met wetten die in ons land té rigide zijn, niet voldoende ‘mee’ zijn met de nieuwe technologieën en flexibiliteit missen hebben ons verhinderd dit project uit te werken.”

Duurzaam over de hele lijn

Henk Vincent vindt wel dat de duurzaamheidsgedachte over de hele lijn moet worden doorgetrokken. “Zo hebben wij zelfs in de werffase al op het afval gewerkt. We hebben het afvalbeheer in eigen handen genomen en ja, we zijn daar creatief in moeten zijn. Veel arbeiders spraken geen woord Nederlands, Frans of Engels of konden niet eens lezen. Met als gevolg dat we op elke sorteerbak foto’s hebben gekleefd. Zo hadden we 14 verschillende afvalstromen en met stip de properste werf van België. Ook als je met mensen werkt moet je die gedachte van duurzaamheid in het achterhoofd houden. Respectvol met mensen omgaan is ook een vorm van duurzaamheid. Op onze werven zijn meer dan voldoende toiletten en ik heb op een werf al een frietkot laten komen omdat de mensen echt heel hard hun best hadden gedaan. Een tevreden werknemer doet immers goed werk en is respectvol bezig met de materialen waarmee hij werkt. Weer een vorm van duurzaamheid.”

BREEAM

Er beweegt heel wat rond duurzaam bouwen. Er zijn richtlijnen die zijn samengevoegd in de BREAAM. BREEAM staat voor Building Research Establishment Environmental Assessment Method en werd oorspronkelijk ontwikkeld en geïntroduceerd door het Building Research Establishment (BRE), een Engelse onderzoeksinstantie. “Maar dat concept gaat zo ver dat het niet vol te houden is, vindt Henk Vincent. “Als je een ziekenhuis bouwt, dan moet je de gulden middenweg volgen: het doel moet gekaderd zijn in haalbaarheid en betaalbaarheid. Je moet altijd het hele plaatje bekijken en daarbij moet je niet alleen rekening houden met het ecologische luik, maar ook met de duurzaamheid en de mogelijkheden die er zijn voor degelijk onderhoud. Neem nu vloerbedekking. PVC? Mag niet vanwege de aanwezigheid van chloor. Rubber? Schitterend voor valpreventie, maar het chemisch onderhoud is schadelijk voor de gezondheid… Vaak kiest men voor prachtige producten die je moet afwijzen door de impact van het onderhoud. En ook daar zit een subsidiëringsprobleem: de overheid redeneert bij grote investeringen alleen vanuit investeringskosten en houdt geen rekening met dat onderhoud.”

Henk Vincent heeft AZ Sint-Lucas in Gent achter de rug en AZ Alma in Eeklo. Nu is het aan AZ Nikolaas in Sint-Niklaas. “Vier jaar nadenken en vijf jaar bouwen”, lacht Vincent. “Maar dat is ook plezant. Je kunt immers overal inspiratie uit halen. Soms lacht mijn omgeving met mij want als we naar een museum gaan zie ik veel meer dan wat er tentoongesteld is. Ik geef mijn ogen en oren overal de kost.”

“Maar ook uit de ervaringen van collega’s kun je veel leren”, zegt hij. “Soms gaan we ook samen projecten bezoeken en we informeren elkaar als er iets interessants is. Ik daag ook het personeel van het ziekenhuis uit om mee te denken en dat doet ze ook. Elke dag krijg ik wel een mailtje met iets nieuws of iets interessants. Je moet vernieuwing een kans geven, maar je moet ook proven technology toelaten.”

“Als je een nieuwbouw zet, moet je ook luisteren naar de mensen die er werken. Het is immers cruciaal dat een gebouw op de organisatie van het personeel en de diensten is ingericht. Je bouwt voor de patiënt, maar ook voor de werknemer.”

Een gebouw aanpassen aan de diensten is echter niet gemakkelijk. “Een gebouw moet immers de toekomst aankunnen en moet flexibel zijn. Het moet moduleerbaar zijn en gemakkelijk aan te passen aan nieuwe noden. Het grootste probleem zijn niet de muren, die verplaats je zo. Maar de techniek die vandaag de dag in die muren verwerkt zit, dat is anders… Dus moeten we streven naar intelligente ruimtes. Die zijn de toekomst.”

Désirée De Poot

Het geniale idee van de pharmafilter

Het Reinier De Graafziekenhuis in Delft heeft lang nagedacht over de vraag hoe ze met afval zou kunnen omgaan. De logistieke stroom van de afvalcontainers zorgde voor overlast in het ziekenhuis zelf. Het systeem dat in 2008 werd bedacht en nu al aan paar jaar wordt gebruikt, begint op de verpleegafdeling.

De bedpanspoeler heeft plaatsgemaakt voor wat ze de ‘Tonto’ noemen, een hongerige machine die biologisch afbreekbare bedpannen en urinalen met inhoud, specifiek ziekenhuisafval en overgebleven voedsel, ter plaatse vermaalt.

Via het bestaande rioleringssysteem arriveren de materialen samen met het afvalwater, onder meer afkomstig uit de toiletten van de verpleegafdelingen, in het Pharmafilter. De vloeibare en vaste stoffen worden gescheiden. In een bioreactor verwijdert actief slib zware metalen, nitrogenen en fosfaten uit de vloeibare substantie. Vervolgens neemt een membraan bacteriën en virussen voor zijn rekening. Hierna verbrandt meervoudige oxidatie de opgeloste verontreinigingen. Als laatste filtert actief kool de laatste sporen weg van medicijnen, röntgencontrastmiddel en hormoonverstorende stoffen. De vaste stoffen worden vergist. Wat overblijft, is schoon water en biogas, dat warmte en energie oplevert. Het systeem kreeg verschillende milieuprijzen en wordt als voorbeeld gesteld voor hoe ziekenhuizen op een ecologisch/economisch/duurzame manier met afval kunnen omgaan.